alt

ODDYCHANIE I JEGO ROLA W SPORTACH WALKI…

ODDYCHANIE I JEGO ROLA W SPORTACH WALKI…

Bez jedzenia można żyć dwa miesiące,
bez picia dwa tygodnie, a bez powietrza zaledwie parą minut”
mistrz Hung Yi-Hsiang
Oddychanie jest jedną z podstawowych funkcji życiowych. Pierwszy oddech rozpoczyna
nasze życie pozałonowe, a ustanie oddychania oznacza kres naszej drogi.
Proces oddychania jest czymś więcej niż tylko zwykłą czynnością fizjologiczną. Według
wielu systemów filozoficzno-religijnych oddychanie jest bezpośrednim udziałem w podstawowym rytmie kosmosu.
1. Podstawy anatomii i fizjologii układu oddechowego
Do układu oddechowego należą: nos zewnętrzny, jama nosowa wraz z zatokami przynosowymi, krtań, tchawica, oskrzela główne, płuca wraz z opłucną i jamami opłucnowymi.
Czynność układu oddechowego to proces, w którym można wyróżnić dwie składowe:
A. oddychanie zewnętrzne, polegające na doprowadzeniu tlenu do komórek zgodnie
z gradientem ciśnienia parcjalnego tlenu i jednoczesnym usuwaniu z komórek
dwutlenku węgla
B. oddychanie wewnętrzne, czyli wewnątrzkomórkowe, w czasie którego cząsteczki
tlenu wchodzą w reakcje chemiczne zachodzące w mitochondriach; w wyniku tych
procesów powstają wysokoenergetyczne związki fosforowe, czyli źródło energii
tworzone na potrzeby całego organizmu
Wynika stąd, że oddychanie ma bezpośredni wpływ na produkcję energii.
Na oddychanie zewnętrzne składają się następujące procesy:
o wentylacja płuc
  • dyfuzja gazów między powietrzem pęcherzykowym a krwią
  • transport gazów
  • dyfuzja gazów pomiędzy krwią a komórkami
Oddychanie zewnętrze jest procesem złożonym, w którym, poza układem oddechowym,
w którym odbywa się proces wentylacji oraz związanym z nim układem krążenia i krwi
biorącymi udział w transporcie gazów oddechowych, uczestniczą także:
  • ośrodki nerwowe sterujące oddychaniem
  • mięśnie poprzecznie prążkowane
Wśród mięśni oddechowych klatki piersiowej szczególną rolę odgrywa przepona. Jest to
płaski mięsień oddzielający jamę brzuszną od klatki piersiowej, wypukły ku górze, zwłaszcza
w częściach bocznych. Przepona jest najsilniejszym mięśniem wdechowym (prawie 75% siły
wdechu).
Z przeponą współdziałają mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne. Wspomagać wdech mogą
także i inne mięśnie, m.in.:
  • mięsień piersiowy większy i mniejszy
  • mięsień zębaty przedni
  • mięśnie pochyłe
  • mięsień najszerszy grzbietu i inne
Na szczycie wdechu mięśnie wdechowe rozkurczają się i klatka piersiowa dzięki
sprężystości płuc zaczyna zmniejszać swoją objętość. Ciśnienie w pęcherzykach płucnych
wzrasta powyżej ciśnienia atmosferycznego i powietrze jest usuwane na zewnątrz.
Spokojny wydech jest aktem biernym, nie wymagającym skurczu mięśni, natomiast
w czasie nasilonego wydechu kurczą się mięśnie wydechowe. Wśród mięśni wydechowych
zasadniczą rolę odgrywa mięsień poprzeczny brzucha – mięsień o poprzecznym kierunku
włókien, położony pod mięśniem skośnym wewnętrznym.
Stanowi on szeroki, płaski pas poprzeczny, który ciągnie się od kręgosłupa do kresy białej,
obejmując narządy jamy brzusznej. Dzięki swym przyczepom żebrowym zbliża żebra do
płaszczyzny pośrodkowej, zwęża klatkę piersiową i przyczynia się do wydechu. Zasadnicza
jednak praca tego mięśnia polega na poprzecznym sznurowaniu, czyli tworzeniu gorsetu
mięśniowego. Jest on głównym mięśniem biorącym udział w wytwarzaniu tłoczni brzusznej.
Mięśnie brzucha są mięśniami wydechowymi – są też najskuteczniejszymi antagonistami
wdechowo pracującej przepony.
Wdech jest aktem czynnym, wymagającym pracy przepony.
Dwa kolejne typy wydechu zachodzą z istotnym udziałem mięśni wydechowych. Są one
szczególnie ważne z uwagi na ich wykorzystanie w technikach sportów walki.
Nasilony wydech odbywa się na skutek silnego skurczu mięśni brzucha i dna miednicy.

TŁOCZNIA BRZUSZNA jest to wzrost ciśnienia w jamie brzusznej przy skurczu: przepony,
mięśni powłok brzucha (głównie mięśnia poprzecznego) i mięśni dna miednicy przy
zamkniętej głośni.
Przepona jest znacznie słabsza od ułożonych wielowarstwowo mięśni powłok brzusznych;
dlatego tłocznia brzuszna jest w pełni uzyskana dopiero wtedy, gdy powietrze oddechowe
zostaje zatrzymane w płucach przez zamknięcie szpary głośni. Płuca podpierają wówczas
przeponę jak poduszki wypełnione powietrzem i nie dają jej uwypuklić się w kierunku klatki
piersiowej. Tłocznia brzuszna stosowana jest w krótkich technikach, np. w blokach czy krótkich kombinacjach ciosów.
Najbardziej efektywne jest oddychanie przeponowe, jest ono również najlepiej dostosowane
do codziennej aktywności. Im wyżej zachodzi proces rozszerzania klatki piersiowej tym silniej spada efektywność oddychania.

Oddychanie obojczykowe zachodzi dopiero wtedy, gdy zapotrzebowanie na tlen jest
bardzo duże, np. podczas energicznych ćwiczeń. Również emocje, stres, ale i niektóre choroby układu oddechowego podnoszą na wyższe piętro proces oddychania.
Oddychanie, a procesy metaboliczne, energia i witalność
Oddychanie wpływając na procesy metaboliczne wywiera również wpływ na energię i witalność. Płytki, nieregularny oddech jest uważany przez specjalistów medycyny chińskiej za główną przyczynę braku witalności i słabej przemiany materii. Powszechnie wiadomo, że znakomici sportowcy, ale także np. śpiewacy operowi w mistrzowski sposób panują nad oddechem, a między innymi w opanowaniu sztuki głębokiego rytmicznego oddychania brzusznego tkwi źródło ich sukcesów.
Z punktu widzenia przemian metabolicznych wysiłek fizyczny powoduje zakwaszenie krwi (tzw. kwasicę metaboliczną) na skutek zwiększonej produkcji kwasu mlekowego; głębokie oddychanie ma działanie przeciwstawne – alkalizuje krew. Utrzymanie równowagi metabolicznej jest więc uzależnione od prawidłowego oddychania. Oddychanie funkcjonuje w mechanizmach sprzężenia zwrotnego z naszą psychiką (naszymi emocjami) oraz aktywnością układu autonomicznego.
Stan emocjonalny wymusza zmianę parametrów oddychania. Te z kolei wpływają na
emocje tłumiąc je lub wzmacniając. W sytuacjach stresowych np. w czasie zawodów
sportowych, ciało szykuje swoje mechanizmy obronne i przygotowuje się na konfrontację na
zasadzie „walcz lub uciekaj”.
Odpowiedzią jest reakcja objawiająca się zimnymi, spoconymi
dłońmi ( co jest wynikiem wzmożonej aktywności układu współczulnego ) i silnym lękiem.
Jeżeli wcześniej dominowało oddychanie przeponowe teraz pojawia się również oddychanie
piersiowe, pomagając sprostać wzrastającemu zapotrzebowaniu na tlen. Jeżeli zostanie utracona kontrola nad oddychaniem może pojawić się niekorzystna hiperwentylacja, mogąca przebiegać z poważnymi objawami klinicznymi (np. utratą przytomności). Przejęcie kontroli nad oddychaniem i jego ” przestawienie ” na brzuszny tor oddychania pobudza układ przywspółczulny, doprowadzając do powrotu równowagi układu autonomicznego oraz do osłabienia lub zniesienia objawów stresu.
Typowe dla większości ludzi oddychanie piersiowe, jest w rzeczywistości objawem reakcji
„walcz lub uciekaj”, wyzwalanej w sytuacji np. grożącego niebezpieczeństwa. Panika wzmaga wydzielanie adrenaliny, dochodzi do hiperwentylacji. Zapanowawszy na oddechem, zwłaszcza nauczywszy się nabierać powietrze rytmicznie i głęboko do brzucha, można zmienić reakcję układu nerwowego. Należy również podkreślić, że głębokie oddychanie spełnia funkcję „drugiego serca” wspomagającego układ krążenia. Rytmiczne skurcze przepony ułatwiają powrót krwi żylnej do serca. Ponadto na skutek połączenia osierdzia z przeponą, w czasie głębokiego wdechu, przemieszczająca się do dołu przepona pociąga serce ku dołowi brzucha, a wypełniające się powietrzem płuca delikatnie ściskają serce robiąc w ten sposób sercu masaż.
Oddychanie, a emocje
Psychologowie wykazali, że istnieje zgodność typów osobowości i modeli oddychania.
Określony stan umysłu przejawia się w pewnym sposobie oddychania i odwrotnie. Obierając
świadomie, pewien sposób oddychania, możemy wywołać odpowiadający mu stan umysłu.
Regulując, zwalniając i pogłębiając oddech, np. przed walką na zawodach sportowych,
możemy zarówno przejąć kontrolę nad naszymi emocjami, jak i opanować niekorzystne
objawy pobudzenia układu autonomicznego. Z kolei wyciszony umysł ułatwia koncentracją
i wyostrza percepcję.
Skrajne emocje zakłócają delikatną równowagę energii w organizmie człowieka i w medycynie chińskiej uważane są za źródło wszelkich chorób i degeneracji.
Mistrzowskie opanowanie kontroli oddychania pozwala wpływać także na odczuwanie bólu
poprzez wpływ na działanie ośrodkowego układu nerwowego.
2. Oddychanie w sztukach walki
Z punktu widzenia adepta sztuk walki na proces oddychania można patrzeć w dwóch
aspektach:
  • w aspekcie fizjologicznym
  • w aspekcie duchowym, mentalnym
Fizjologiczny aspekt oddychania
Aspekt fizjologiczny to współdziałanie oddychania i pracy układu mięśniowego.
Mistrzowie sztuk walki od dawna zwracali szczególną uwagę na poprawność oddychania
w czasie wykonywania technik.
Znamy to również z doświadczenia, które nabyliśmy w czasie wieloletnich treningów, ale
także z praktyki dnia codziennego (każdy wysiłek wymaga wspomagania wydechem). Skuteczność technik sportów walki zależy w dużej mierze od poprawności oddychania. Wiemy np., że:
  • szybkość technik zależy od szybkości wydechu; efektywność zależy od synchronizacji
oddychania i wykonywanej techniki i oczywiście wydech jest również sygnałem dla ciała do rozpoczęcia techniki
  • im silniejszy wydech, tym silniej mogą zapracować mięśnie
  • płynne łączenie technik, możliwe jest dzięki właściwemu oddychaniu
Aspekt mentalno-duchowy oddychania jest związany z dążeniem do uzyskania pełnej
kontroli mentalnej nad ciałem. Pomostem łączącym ciało i umysł jest oddech, jedyna
czynność fizjologiczna mogąca zachodzić zarówno spontanicznie (pod kontrolą ośrodka
oddechowego w rdzeniu przedłużonym), jak i podlegać świadomej modulacji.
Instruktorzy japońskich sztuk walki od dawna zwracali uwagę na związek pomiędzy
zachowaniem spokojnej, stabilnej postawy mentalnej zapewniającej jasność percepcji, dzięki
której możliwe staje się błyskawiczne podjęcie właściwej decyzji, a spójnym, pełnym siły
działaniem mającym na celu praktyczne wprowadzenie tej decyzji w życie. W tym celu
poszukiwano dróg i metod ćwiczenia umysłu, gdyż tylko odpowiednio przygotowany umysł
mógł zapewnić najpierw kontrolowanie własnego wnętrza, a dopiero potem przeciwnika
i zmiennych warunków napotykanych w starciu.
W oparciu o systemy religijno-filozoficzne mistrzowie sztuk walki rozwinęli wiele ćwiczeń
i technik pozwalających wspiąć się w treningu sztuk walki na najwyższe poziomy
wtajemniczenia. Szczególne znaczenie w rozwoju każdego adepta sztuk walki miały dwie
koncepcje: teoria CENTRUM – HARA oraz teoria ENERGII WEWNĘTRZNEJ – KI

Teoria CENTRUM – H A R A ma różne punkty widzenia i rozciąga się od wymiaru uniwersalnego, kosmicznego, aż do niezwykle wąskiej i wyspecjalizowanej dziedziny związanej z rzeczywistością postrzeganą przez pojedynczego człowieka.
Według azjatyckich myślicieli prawdziwe centrum każdego człowieka znajduje się w jego
podbrzuszu, poniżej pępka, dzięki któremu możliwy jest pełny rozwój człowieka, od poziomu czysto fizycznego poczynając, a na duchowym i umysłowym skończywszy.
W rozwoju odczucia własnego centrum praktykowano dwie zasadnicze metody: koncentrację i medytację.
Teoria ENERGII W EW NĘTRZNEJ – K I
opierała się na spostrzeżeniu, że introspektywne techniki służące osiąganiu koncentracji na własnym podbrzuszu prowadzą do uwolnienia energii, dającą człowiekowi witalność i skuteczność w akcji – o wiele większą niż jest możliwa do uzyskania drogą uprawiania wyłącznie ćwiczeń fizycznych.
Wspólną cechą różnych technik służących rozwojowi energii
kii sprawowania nad nią kontroli było położenie nacisku na ćwiczenie oddychania brzusznego.
Japońscy mistrzowie karate uważali, że podstawą siły i umiejętności kontrolowania przebiegu
walki jest stabilność umysłu, będąca rezultatem wewnętrznej koordynacji. Podkreślali zatem
znaczenie codziennych medytacji połączonych ze stosowaniem technik oddychania brzusznego.
Uważali również, że odpowiednio przygotowany umysł może zapewnić najpierw kontrolowanie własnego wnętrza, a następnie przeciwnika i zmiennych warunków napotykanych w starciu. Przejęcie kontroli nad energią ki pozwala na kierowanie jej strumienia w różne części ciała, co w publikacjach dotyczących dalekowschodnich sztuk walki określane jest mentalną projekcją energii – w praktyce oznaczać to może brak odczuwania bólu, np. przy stosowaniu technik blokujących oraz skuteczność (efektywność) własnych technik ofensywnych.
Adepci sztuk walki feudalnej Japonii często przeprowadzali ćwiczenia medytacyjne w tych
samych klasztornych salach, w których uprawiali je również pobożni mnisi. Jedyna różnica
dotyczyła celów, do jakich dążyli: wojownicy – do wyciszenia i stabilizacji umysłu; mnisi –
do duchowego oświecenia SATORI.
3. Znaczenie stosowanych technik oddechowych w różnych fazach treningu sportów walki
Nie ulega wątpliwości, że kontrolując własny oddech możemy mieć wpływ na efektywność
treningu różnych sportów walki, a więc podsumowując:
Właściwe oddychanie prowadzi do:
W ASPEKCIE FIZJOLOGICZNYM
  • poprawy metabolizmu tlenowego
  • kumulacji energii i poprawy witalności
  • stabilizacji czynności ośrodkowego układu nerwowego ( panowanie nad emocjami,
odczuwaniem bólu )
  • wyhamowywania reakcji wegetatywnych
  • właściwego stosowania technik k
W ASPEKCIE DUCHOWYM ( MENTALNYM )
  • mentalnego odnalezienia własnego CENTRUM
  • nagromadzenia energii wewnętrznej KI w CENTRUM
  • mentalnej projekcji energii
  • stabilnej postawy mentalnej, która wyostrza percepcję i skraca czas reakcji 

Źródło: Zbigniew Krenz – Oddychanie w sztukach walki

Daniel Prokurat
danielprokurat@gmail.com
No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.